ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )

185

مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )

رايج‌ترين پول ، پول عثمانى بوده و پول‌هاى ديگر در موسم حج بر مبناى قيمت آن محاسبه مىگرديد . آبهاى آشاميدنى در مكه پيش از اين دربارهء منبعها و مخازن آب موجود در مكه به طور فشرده صحبت كرديم ليكن از سرچشمه‌هاى اين مخزنها سخنى به ميان نيامد ، از اين رو شما را از يكى از ارزشمندترين و سخت‌ترين كارها كه شايد نمونه آن را در اين دوران به سختى بتوان ارائه داد آگاه مىكنيم ، اين كار سخت ، نتيجه و ثمرهء پشت كار و عزم و اراده و خلوص نيت سازندگان آن مىباشد . در فاصله چهل كيلومترى مكه ، در راه طائف كوههايى بنام « ثقبه » قرار دارد كه از اين ناحيه ، چشمه‌اى خارج گرديده و به وسيله قناتى كه براى آن ساخته شده است ، آب را از محل اصلى خود به سوى عرفات و مزدلفه و منا و سپس به مكه مىرساند . اين چشمه معروف به « عين زبيده » مىباشد . عرض قنات ياد شده از مبدأ يك متر و گاهى بيشتر بوده و در پايان 50 تا 60 سانتيمتر مىباشد و عمق آن يك متر و نيم است كه ارتفاع آب در كف آن معمولا هفتاد سانتيمتر بوده كه مقدار آب در فصلهاى مختلف كم و زياد مىگردد . سطح بيرونى قنات ياد شده ، به وسيله پوششى از سنگ مفروش گرديده كه در مسير آن به فاصله‌هاى مختلف ، دريچه‌هايى به عرض شصت سانتيمتر ، كمى بيشتر يا كمتر ، براى برداشتن آب تصفيه شده است . در كنار اين دريچه‌ها حوض‌هايى ساخته شده است كه بعضى از آنها جهت استفاده مردم و بعضى ديگر براى استفاده چهارپايان مىباشد . قنات ، گاه همسطح زمين جريان دارد و گاهى بلندتر از آن ، به طورى كه در برخى قسمتها بلندى آن در حدود هفت متر بر روى زمين قرار مىگيرد همچنين هر از گاهى به درون زمين با عمقهاى متفاوت قرار گرفته و عبور مىنمايد . تمامى منبعها و مخازن ذخيره آب در مكه به وسيله اين قنات پر مىشود و سپس مردم از آن مىآشامند . همچنان كه در نقشهء صفحهء 191 ملاحظه مىفرماييد ، قنات زبيده ، دامنه كوه